Harf devrimi ile okuma yazma oranı arttı mı? Harf devrimi neden yapıldı?
Türkiye’de harf devriminin okuma yazma oranını artırdığı iddia edilir. Bu bir bakıma doğrudur. Çünkü Latin harflerini okuyup yazanların oranında büyük artışlar olmuş Harf devriminden bu zamana kadar okuma yazma seferberliklerinin artmasıyla nüfusun tamamına yakını okuma yazma öğrenmiştir.
Devrimin yapılma gerekçelerinden biri Cumhuriyetin ilan edildiği yıllarda okuma yazma oranının yüzde 10’un çok altında olduğu iddia edilir. Fakat İttihat ve Terakki hükümetinin savaş öncesi yaptığı bir araştırmaya göre nüfusun yaklaşık yüzde 30-40’ı okuma yazma bilmektedir. 1895 yılına ait Osmanlı istatistiklerine göre bu sayı yüzde 60’a yakındır. Çünkü ülkenin her tarafına açılan sıbyan ve mahalle mekteplerinde çocuklara okuma yazma öğretilirdi.
Cumhuriyet kurulduktan sonra 1928 Harf devrimine kadar okuma yazma öğretilmesi noktasında bir çalışma yoktur. Harf devriminden sonra okuma yazma kursları açılarak okullarda, kurslarda ve askerlikte öğretilmeye çalışılmıştır.
Okur yazarlık oranını anlayabilmek için dergi ve gazete tirajlarına bakmak gereklidir. 1908-1914 arası çıkan gazete ve dergi sayısı 801’dir. Tiraj ise yaklaşık yüzbin dolaylarındadır. 1920-1925 yılları arsında dergi ve gazete sayısı 252’ye düşecek okur sayısı ise 40 binlerde kalacaktır. 1928 sonrasında ise gazete ve dergi sayısı toplam 50’lere düşecek okur sayısı 20 bine yaklaşacaktır.
Latin alfabesine geçişin gerekçelerinden biri de Türkçenin Arap alfabesinin fonetiğine uymadığıdır. Mahmut Nedim Paşa, Ahmet Vefik Paşa, Ali Suavi gibi devlet adamları ve aydınlar 1900’lerden önce Latin alfabesine geçilmesi çağrısında bulunmuşlardı. Meşrutiyetin ilanından sonra pozitif fikirleri ile bilinen Ahmet Rıza ve Dr. Abdullah Cevdet benzer tartışmaları gündeme getirmişlerdi. Eğitim isteminin mimarlarından Münif Paşa Latin alfabesinin Türkçenin yapısına uymadığı gerekçesiyle Arap alfabesine dayalı ayrık yazı sistemini geliştirmişti.
Birinci Dünya Savaşı sırasında birkaç Latin alfabesiyle yazılmış gazete ve dergi çıksa da okuyucu kesim tarafından pek rağbet görmemişti.
Harf Devrimi bütün okullarda Latin alfabesiyle eğitim yapılmasını zorunlu tutmuş, okullarda Arap harflerinin öğretilmesini yasaklamıştı. İmam Hatip ve İstanbul Darülfünuna bağlı ilahiyat fakültesi kapandıktan sonra iki üniversitenin birkaç öğrenciye eski yazıyı öğretmesi dışında toplumun hafızasından bu yazı türü silinmeye çalışılmıştı.
dünyabülteni
