Ermeniler 1915’ten önce iki defa sürülmüşlerdi.Tarihteki ilk Ermeni tehcirini 11. Yüzyıl’da Bizanslılar, ikincisini ise 1829’da Ruslar yapmışlardı...
Son yıllarda 24 Nisan geldiğinde Ermeni iddiaları gündemden düşmüyor. 2015’te, yani tehcirin 100. yıldönümünde saldırılarını iyice artıracaklar. Ermeniler, Türk kamuoyunu ikna edemedikten sonra bir şey elde edemeyeceklerini anladıkları için son yıllarda Türkiye’de yandaş bulmaya büyük önem veriyorlar. Bu meselenin de kırılma noktası bu. Türk milleti entellerin kendisini aldatmasına izin vermemeli.
BİZANS SÜRGÜNÜ
Türkler, 11. yüzyılda Anadolu’ya geldiğinde burada Rumlar, Ermeniler, Süryaniler ve Araplar vardı. Ancak Bizans Anadolu’nun tek hakimiydi. İlk Türk akınları başladığında Ani, Kars, Van ve Lori’de Ermeni prenslikleri vardı. Bizans İmparatoru İkinci Basileos 1021’deki Doğu seferinde prensliklerin bir kısmına son verdi. İmparator Dokuzuncu Konstantin, 1046’da Ermeni hanedanlarını ortadan kaldırdı.
Bizans, Ermeni prensliklerinin siyasi hakimiyetlerine son verdikten sonra, on binlerce Ermeni’yi sürgün ederek İç Anadolu’ya yerleştirdi. Özellikle Van civarındaki Ermeniler sürgün edilerek Sivas’a yerleştirilmişlerdi. Bizans, aralarında mezhep farkı olan Ermeni ve Süryaniler’e baskı yaparak Ortodoksluğu kabule zorluyordu. Selçuklular’ın Anadolu’yu fethi Ermeniler’i bu baskıdan kurtarmıştır.
RUS SÜRGÜNÜ
Ermeni meselesinin meydana gelmesinde büyük pay sahibi olan Rusya bu konuda çalışmalarına çok erken tarihte başlamıştı. 1816’da Moskova’da “Ermeni Şark Dilleri Enstitüsü” açılmıştı. 1831’e gelindiğinde bu enstitüden 209 kişi mezun olmuştu. Ruslar, 1826’daki İran savaşında Ermeniler’in yardımıyla Kafkaslar’da birçok yerle birlikte Revan’ı da işgal ettiler. 17 Mart 1828’de Nahcivan ve Revan hanlıklarını ortadan kaldırıp, bölgede Ermeni Vilayeti’ni kurdular. Bölgedeki nüfus dengesinin değişmesi için, o dönemde İran hakimiyetinde olan Azerbaycan’dan 41.245 Ermeni sürülerek buraya yerleştirildi.
Ruslar, 1828-1829’daki Osmanlı- Rus savaşından galip çıkınca Doğu Anadolu’daki Ermeniler’i de Ermeni Vilayeti’ne sürdüler. 21.150’si Erzurum’dan olmak üzere 100 bin kişi Osmanlı topraklarından sürülmüştü. Prof. Dr. Kemal Beydilli’nin Rusya’nın Doğu Anadolu’da 1828-1829 Savaşı’nda göçettirdiği Ermeniler üzerine önemli bir araştırması vardır.
Ermeniler’i sürüp, kendi sınırlarına yerleştirerek Osmanlı İmparatorluğu ve İran’a karşı askeri bir kordon oluşturan Ruslar’ın bu faaliyetleri ile bugünkü Ermenistan’ın temeli atılmıştı.
ERiVAN BiR ZAMANLAR BiR TÜRK ŞEHRiYDi
Urartular tarafından Alagöz Dağı’nın güneydoğusunda kurulan bir şehir olan Revan, yani Erivan 14. yüzyılın sonlarında Timur’un eline geçince bölgeye Türk aşiretleri yerleşmeye başladı. Timur’dan sonra bölgeye önce Karakoyunlu, daha sonra Akkoyunlu, ardından da Safevi Türkmenleri hakim oldu.
1441’de Çukurova’dan sürülen Ermeni Katogikosları Revan’a yakın Ecmiyazin’i, yani Üç Kilise’ye yerleştiler. Böylece bölge Ermeniler için önemli bir dini merkez oldu. Ferhad Paşa, 1583’te şehri fethederek, buraya bir kale inşa ettirdi. Osmanlı hakimiyetine giren bölge Revan Beylerbeyiliği olarak teşkilatlandırıldı. Şah Abbas, 1604’te Revan’ı geri aldı. Dördüncü Murad, 1635’te Revan’ı tekrar Osmanlı topraklarına katınca, bu zaferin anısına Topkapı Sarayı’nda Revan Köşkü’nü yaptırdı.
Ancak Dördüncü Murad’ın bu zaferi uzun sürmedi, şehir 1636’da tekrar Safeviler’in eline geçti. Revan 1724’te tekrar Osmanlı toprağı oldu. Ancak Nadir Şah, 1735’te Revan’ı geri aldı. Nadir Şah’ın öldürülmesinden sonra ise Revan Hanlığı kuruldu. Bölgedeki Müslüman hanlıkların birbirleriyle mücadelesi de Ruslar’a yaradı. Ruslar, 1804 ve 1806’da şehri iki defa kuşatmalarına rağmen alamadılar. 1826’daki kuşatmada da başarılı olamayan Ruslar 1827’de şehri ele geçirdiler. 1828’de Nahcivan ve Revan hanlıkları ortadan kaldırılıp, bölge Ermeni Vilayeti diye adlandırıldı.
Bu, bugünkü Ermenistan’ın kurulmasında ilk adımdı. Ruslar, Ermeniler’i bölgede ön plana çıkarmışlardı, ancak Revan’da Ermeni nüfusu Müslümanlar’a göre çok azdı. Rus işgalinden sonra bütün dengeler bozuldu. İşgalden önce bölgede 87 bin Müslüman yaşarken, savaştan sonra bu nüfusta 26 bin kişi azalmıştı. Ruslar, 1828/1829 Osmanlı- Rus Savaşı sırasında Osmanlı topraklarından onbinlerce Ermeni’yi alıp, Revan ve civarına yerleştirdiler.
Revan’da Ermeni nüfusu artarken Müslüman nüfus ise azalıyordu. Buna rağmen bu dönemde Revan’da 7331 Türk’e karşılık 3937 Ermeni vardı. Bütün Revan Hanlığı’nda ise 50 bin Müslüman ile 20 bin Ermeni yaşıyordu. 1908’de nüfusun yüzde 60’ı hâlâ Türk idi. 1917’ye gelindiğinde ise Ermeniler yüzde 52’ye çıkmışlardı. 1932’de ise Revan’da Türkler’in oranı yüzde 6’ya düşmüştü.
Erhan Afyoncu Bugün
